Poradnik Adwokata
Jazda samochodem bez uprawnień

Jazda samochodem bez uprawnień

Prawo jazdy może występować w kilku różnych postaciach w zależności od tego jakim pojazdem może kierować dana osoba. Jedno jest jednak pewne – bez ważnego dokumentu nie wolno poruszać się żądnym pojazdem zmechanizowanym. W przeciwnym wypadku narażamy się na odpowiedzialność karną.

Uprawnienia do kierowania pojazdami

Prawo jazdy jest dokumentem uprawniającym do kierowania określonymi pojazdami. Na chwilę obecną wyróżniamy następujące kategorie takich uprawnień:

  • kategoria AM,
  • kategoria A,
  • kategoria A1,
  • kategoria A2,
  • kategoria B1,
  • kategoria B,
  • kategoria B + E,
  • kategoria C,
  • kategoria C1,
  • kategoria C1 + E,
  • kategoria C + E,
  • kategoria D,
  • kategoria D1,
  • kategoria D1 + E,
  • kategoria D + E,
  • kategoria T,
  • kategoria dotycząca prowadzenia tramwaju.

Niezależnie od rodzaju danego prawa jazdy, kierowanie określonym pojazdem jest możliwe tylko w oparciu o ważny dokument państwowy. Jeżeli kierowca został go pozbawiony na stałe lub czasowo, nie wolno mu aktywnie uczestniczyć w ruchu drogowym. Praktyka pokazuje niestety, że spora ilość osób, które utraciły prawo jazdy nie stosuje się do tej reguły, przez co naraża się na odpowiedzialność karną. Jej zakres uzależniony jest głównie od tego w jakich okolicznościach zostało zabrane prawo jazdy i na jak długi okres.

Jazda bez uprawnień jako wykroczenie

Zgodnie z treścią art. 94 Kodeksu wykroczeń, Kto na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub strefie ruchu prowadzi pojazd, nie mając do tego uprawnienia, podlega karze grzywny. Tej samej karze podlega, kto prowadzi na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub strefie ruchu pojazd pomimo braku dopuszczenia pojazdu do ruchu. Pamiętajmy, że w razie popełnienia omawianego wykroczenia można orzec zakaz prowadzenia pojazdów.

Jak zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia 16 września 2014 r. (sygn. akt II SA/Ol 761/14), określone w hipotezie art. 94 §1 KW zachowanie, polegające na prowadzeniu pojazdu, na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub strefie ruchu, „nie mając do tego uprawnienia”, obejmuje swoim zakresem zarówno osoby, które w ogóle nie posiadały takich uprawnień lub utraciły je w wyniku ich cofnięcia, jak i takie, które je posiadają, ale nie mogą ich realizować, np. na mocy wyroku, którym orzeczono środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych. Powyższe nie oznacza jednak, że również na gruncie przepisów prawa administracyjnego regulujących kwestię szeroko rozumianego uzyskiwania i cofania uprawnień do kierowania pojazdami, sytuacja prawna tych osób jest taka sama. W przypadku bowiem ubiegania się o możliwość uzyskania (przywrócenia) uprawnień do kierowania pojazdami osoby te muszą spełnić odmienne wymogi, przewidziane m.in. w art. 11, art. 49, art. 103 ust. 3 czy art. 104 ustawy z 2011 r. o kierujących pojazdami.

Jazda bez uprawnień jako przestępstwo 

 Jazda bez prawa jazdy może być jednak traktowana niekiedy dużo bardziej surowo. Sprawca takiego czynu może być bowiem traktowany jako przestępca. Zgodnie bowiem z treścią art. 108a Kodeksu karnego, kto na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub w strefie ruchu, prowadzi pojazd mechaniczny, nie stosując się do decyzji właściwego organu o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Zachowanie sprawcze opisane w art. 180a k.k. polega na prowadzeniu pojazdu mechanicznego przez osobę, której decyzją właściwego organu zostały cofnięte uprawnienia do kierowania pojazdami. Warunkiem odpowiedzialności na podstawie art. 180a KK jest pozbawienie sprawcy uprawnień do kierowania pojazdami na mocy decyzji właściwego organu. Decyzja, o której mowa w tym przepisie może być również decyzją administracyjną. Brak takiej decyzji oznacza, że nie zostało wypełnione wskazane znamię. Przestępstwo to ma charakter formalny, nie jest wymagane nastąpienie jakiegokolwiek skutku. Przestępstwo to może popełnić tylko osoba, wobec której decyzja administracyjna zapadła, ale tylko w okresie, na jaki cofnięto tą decyzją uprawnienia. Zgodnie z art. 103 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (u.k.p.) organ wydaje decyzję administracyjną o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami między innymi w przypadku niezgłoszenia się we wskazanym terminie na egzamin państwowy, który miał być przeprowadzony w trybie art. 49 ust. 1 pkt 2 u.k.p. 

Przede wszystkim przepis art. 180a KK kryminalizuje fakt prowadzenia na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub w strefie ruchu, pojazdu mechanicznego przy ignorowaniu przez sprawcę decyzji o odebraniu uprawnień do kierowania pojazdami. Wprawdzie z mocy art. 8 § 1 KPK sąd karny rozstrzyga samodzielnie zagadnienia faktyczne i prawne oraz nie jest związany rozstrzygnięciem innego sądu lub organu, jednak jest związany prawomocnym rozstrzygnięciem kształtującym prawo lub stosunek prawny, które może stanowić także orzeczenie organu administracji. (…) nadanie wobec oskarżonego rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji administracyjnej o odebraniu uprawnień do kierowania pojazdami powodowało jej wykonalność, a zatem stanowiło rozstrzygnięcie kształtujące na nowo jego uprawnienia w tym zakresie. (…) istotne znaczenie dla wyczerpania znamion przestępstwa z art. 180a k.k. ma wykonalność decyzji właściwego organu o odebraniu uprawnień do kierowania pojazdami w momencie prowadzenia przez sprawcę pojazdu mechanicznego na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub w strefie ruchu, która co do zasady rozpoczyna swoje funkcjonowanie w obrocie prawnym z chwilą jej uprawomocnienia lub wcześniej, gdy nieprawomocnej decyzji zostanie nadany rygor natychmiastowej wykonalności.